Ngày 24/6, tại Hà Nội, Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam (VOV) phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức Diễn đàn “Phát triển hạ tầng năng lượng thông minh” nhằm tạo diễn đàn trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm quốc tế và đề xuất các giải pháp phát triển hạ tầng năng lượng hiện đại.
Diễn đàn “Phát triển hạ tầng năng lượng thông minh”, ngày 24/6 tại Hà Nội.
Hạ tầng năng lượng phải đi trước một bước
Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với những mục tiêu lớn về công nghiệp hóa, hiện đại hóa, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Đại hội XIV của Đảng xác định đến năm 2030 Việt Nam trở thành quốc gia đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao.
Theo các chuyên gia, để đáp ứng những mục tiêu này, hạ tầng năng lượng phải đi trước một bước, bảo đảm cung ứng đầy đủ, ổn định và an toàn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh cũng như đời sống xã hội.
Phát biểu khai mạc diễn đàn, Phó Tổng Giám đốc VOV Phạm Mạnh Hùng cho biết, Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã xác định rõ yêu cầu xây dựng hệ thống năng lượng quốc gia đồng bộ, hiện đại, thông minh; tạo đột phá trong phát triển khoa học, Công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong lĩnh vực năng lượng.
Phó Tổng Giám đốc VOV Phạm Mạnh Hùng cho rằng, hạ tầng năng lượng của tương lai phải là hạ tầng thông minh, được vận hành trên nền tảng dữ liệu, công nghệ số và các giải pháp đổi mới sáng tạo.
Theo ông Phạm Mạnh Hùng, trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra mạnh mẽ, hạ tầng năng lượng không còn chỉ là những nhà máy điện hay những đường dây truyền tải điện. Hạ tầng năng lượng của tương lai phải là hạ tầng thông minh, được vận hành trên nền tảng dữ liệu, công nghệ số và các giải pháp đổi mới sáng tạo.
Từ lưới điện thông minh, hệ thống lưu trữ năng lượng, tích hợp các nguồn năng lượng tái tạo đến việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và Internet vạn vật trong quản lý, vận hành hệ thống năng lượng đang mở ra những cơ hội mới để nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, giảm phát thải và tăng cường khả năng tự chủ của nền kinh tế.
Tuy nhiên, cùng với cơ hội là những thách thức không nhỏ về cơ chế chính sách, nguồn vốn đầu tư, công nghệ, nguồn nhân lực chất lượng cao và sự phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp, giới khoa học cùng các đối tác quốc tế.
Bài toán vốn quyết định tốc độ chuyển dịch năng lượng
Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm tại diễn đàn là nhu cầu vốn cho phát triển hạ tầng năng lượng trong những thập niên tới.
Ông Nguyễn Xuân Bắc, Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cho biết, Việt Nam liên tục khẳng định vị thế là một trong những nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng dẫn đầu khu vực Đông Nam Á. Để đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, ngành điện cần triển khai đồng bộ nhiều dự án nguồn điện, lưới điện truyền tải và phân phối điện với tổng nhu cầu vốn đầu tư lên tới hàng trăm tỷ USD.
Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, riêng giai đoạn 2021-2030, tổng vốn đầu tư cho các dự án nguồn điện và lưới điện truyền tải cần khoảng 134,7 tỷ USD, trong đó nguồn điện khoảng 119,8 tỷ USD và lưới điện khoảng 14,9 tỷ USD.
Bước sang giai đoạn 2031-2050, nhu cầu vốn dự kiến tăng lên từ 399,2 tỷ USD đến 523,1 tỷ USD. Nguồn lực này sẽ được sử dụng cho các dự án điện gió, điện mặt trời, điện khí LNG, hệ thống lưu trữ năng lượng và lưới điện thông minh.
Trong khi đó, khả năng tự cân đối vốn của nhiều doanh nghiệp còn hạn chế, nguồn ngân sách nhà nước không thể đáp ứng toàn bộ nhu cầu đầu tư. Vì vậy, tín dụng ngân hàng vẫn đang là một trong những nguồn lực tài chính chủ yếu hỗ trợ doanh nghiệp triển khai các dự án điện.
Để khơi thông nguồn vốn cho phát triển hạ tầng điện, Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cho rằng cần triển khai đồng bộ các giải pháp về chính sách, phát triển thị trường vốn và nâng cao khả năng hấp thụ vốn của doanh nghiệp.
Trong đó, cần đẩy mạnh tài chính xanh, phát triển thị trường trái phiếu xanh, trái phiếu doanh nghiệp, các quỹ đầu tư hạ tầng và khuyến khích hợp vốn đối với các dự án quy mô lớn. Đồng thời, cần giảm áp lực cho hệ thống ngân hàng bằng cách phát triển đồng bộ thị trường trái phiếu xanh, trái phiếu doanh nghiệp và các quỹ đầu tư hạ tầng; trong đó ưu tiên dòng vốn tín dụng xanh cho năng lượng sạch, lưới điện thông minh...
Kinh nghiệm từ Ireland: Chuyển đổi năng lượng phải đặt người tiêu dùng ở trung tâm
Chia sẻ tại diễn đàn, Đại sứ Ireland tại Việt Nam Deirdre Ní Fhallúin cho biết Ireland đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể trong phát triển năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện gió. Năm 2025, các trang trại điện gió đã cung cấp khoảng một phần ba lượng điện tiêu thụ trên toàn đảo Ireland.
Các số liệu mới nhất cho thấy Ireland hiện có hơn 5.000 MW công suất điện gió trên bờ đã được lắp đặt, trong đó có thêm 150 MW được đưa vào vận hành trong năm 2025.
Bà Deirdre Ní Fhallúin, Đại sứ Ireland tại Việt Nam chia sẻ bài học kinh nghiệm phát triển hạ tầng năng lượng từ Ireland.
Theo Đại sứ Ireland, chuyển đổi sang năng lượng tái tạo không đơn thuần là việc gia tăng sản lượng điện từ các nguồn năng lượng tái tạo, mà còn là một thách thức lớn về tích hợp và vận hành đồng bộ toàn bộ hệ thống năng lượng.
Các nền kinh tế hiện đại đòi hỏi một hệ thống năng lượng có mức độ điện khí hóa cao hơn và hiệu quả hơn, vừa giúp giảm chi phí cho người tiêu dùng, vừa khuyến khích khai thác hiệu quả các mạng lưới truyền tải và phân phối điện. Điều này bao gồm việc thúc đẩy phát triển các trung tâm dữ liệu – một loại hạ tầng kỹ thuật số trọng yếu, giữ vai trò nền tảng đối với sự vận hành và phát triển của các nền kinh tế hiện đại.
Một trong những kinh nghiệm nổi bật của Ireland là phát triển hạ tầng năng lượng thông minh phục vụ người tiêu dùng. Đến nay, quốc gia này đã lắp đặt khoảng 2,2 triệu công tơ điện thông minh trên toàn quốc, tương đương hơn 80% hộ gia đình được tiếp cận hệ thống này.
Nhờ các công tơ điện thông minh, hệ thống điện có thể vận hành linh hoạt hơn thông qua biểu giá điện theo thời gian sử dụng, hỗ trợ theo dõi tiêu thụ điện chi tiết, tối ưu hóa việc sử dụng điện mặt trời và tạo nền tảng cho các dịch vụ quản lý nhu cầu điện trong tương lai.
Kinh nghiệm của Ireland cho thấy hệ thống công tơ thông minh, sự linh hoạt trong nhu cầu tiêu thụ điện, công nghệ lưu trữ, chuyển đổi số và sự tham gia của người tiêu dùng đóng vai trò quan trọng không kém việc phát triển các nguồn năng lượng tái tạo.
Theo các chuyên gia, quá trình chuyển dịch năng lượng tại Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn nhờ các định hướng chính sách rõ ràng, nhu cầu thị trường ngày càng tăng và sự đồng hành của các đối tác quốc tế.
Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050, Việt Nam cần đồng thời giải quyết nhiều bài toán về quy hoạch, nguồn vốn, công nghệ, nhân lực và cơ chế vận hành thị trường.
Những kinh nghiệm quốc tế được chia sẻ tại diễn đàn cho thấy phát triển hạ tầng năng lượng thông minh không chỉ là đầu tư vào lưới điện hay công nghệ số mà còn là quá trình xây dựng một hệ sinh thái năng lượng mới, trong đó năng lượng tái tạo, hạ tầng số, tài chính xanh và người tiêu dùng được kết nối trong một hệ thống vận hành hiệu quả.
Trong bối cảnh nhu cầu điện tiếp tục tăng mạnh cùng yêu cầu phát triển xanh ngày càng cao, việc xây dựng hệ thống năng lượng thông minh, an toàn và bền vững sẽ là nền tảng quan trọng để Việt Nam bảo đảm an ninh năng lượng, nâng cao năng lực cạnh tranh và hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước đến năm 2045.
