 |
|
Một số loại tiền mã hóa. Ảnh: Bloomberg. |
Luật Công nghiệp Công nghệ số vừa có hiệu lực từ 1/1. Đây là cột mốc quan trọng với ngành công nghệ trong nước nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển hệ sinh thái số toàn diện và giảm phụ thuộc công nghệ nước ngoài.
Trong bối cảnh công nghệ thế giới phát triển nhanh chóng, Luật Công nghiệp công nghệ số được kỳ vọng tạo ra hành lang pháp lý vững chắc, nâng cao vai trò của Việt Nam trong chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu.
Được ban hành vào tháng 6/2025, Luật Công nghiệp công nghệ số có phạm vi rộng bao gồm công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và tài sản số. Luật cũng quy định các chính sách ưu đãi mang tính hệ thống, bao trùm chuỗi phát triển ngành gồm hỗ trợ tài chính, hạ tầng, thuế doanh nghiệp, thuế xuất nhập khẩu, đất đai và thủ tục hải quan.
Đột phá với ngành công nghiệp bán dẫn
Công nghiệp bán dẫn được xem là yếu tố quan trọng của nền kinh tế số. Luật Công nghiệp công nghệ số định nghĩa đây là ngành công nghiệp thực hiện các hoạt động nghiên cứu và phát triển, thiết kế, sản xuất, đóng gói, kiểm thử sản phẩm bán dẫn và sản xuất thiết bị, máy móc, công cụ phục vụ các hoạt động này.
"Công nghiệp bán dẫn đóng vai trò thiết yếu, nền tảng đối với công nghiệp công nghệ số", khoản 7 Điều 3 của luật nêu rõ.
Khoản 1 Điều 36 nêu rõ phát triển công nghiệp bán dẫn với trọng tâm là phát triển chip bán dẫn có tính đột phá trong các lĩnh vực, liên kết chặt chẽ với hệ sinh thái bán dẫn toàn cầu, bao gồm các công đoạn nghiên cứu, thiết kế, sản xuất, đóng gói, kiểm thử.
 |
|
Một con chip được sử dụng trên thiết bị điện tử. Ảnh: Bloomberg. |
Nhà nước cam kết dành nhiều ưu đãi về đất đai, thuế và hạ tầng cho dự án bán dẫn. Cụ thể, Điều 39 của luật liệt kê các cơ chế, chính sách đặc thù cho phát triển công nghiệp bán dẫn, xoay quanh hoạt động sản xuất nguyên liệu, thiết kế, đóng gói sản phẩm.
Theo đó, khoản 1 Điều 39 cho biết hoạt động sản xuất nguyên liệu, thiết bị cho công nghiệp bán dẫn là ngành, nghề đặc biệt ưu đãi đầu tư.
Khoản 2 Điều 39 nêu rõ doanh nghiệp thực hiện dự án thiết kế chip bán dẫn được hỗ trợ kinh phí đào tạo phát triển nguồn nhân lực, nghiên cứu và phát triển, bên cạnh hoạt động sản xuất máy móc, thiết bị, công nghệ và đổi mới công nghệ từ ngân sách địa phương.
Tiếp theo, dự án sản xuất, đóng gói, kiểm thử sản phẩm chip bán dẫn được phép nhập khẩu dây chuyền công nghệ, máy móc đã qua sử dụng nếu đáp ứng tiêu chí của Bộ Khoa học và Công nghệ (KHCN), khoản 3 Điều 39 cho biết.
Các doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng bán dẫn cũng hưởng nhiều ưu đãi. Ví dụ, khoản 5 Điều 40 cho biết doanh nghiệp thực hiện dự án sản xuất thiết bị điện tử, đáp ứng tiêu chí do Bộ trưởng KHCN quy định sẽ được hỗ trợ, ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp.
Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn được xây dựng bài bản theo từng giai đoạn, đảm bảo đồng bộ với quy hoạch phát triển kinh tế-xã hội, theo khoản 1 Điều 37.
Định nghĩa AI và tài sản số
Luật cũng thiết lập khung pháp lý cho AI và tài sản số, 2 lĩnh vực tồn tại nhiều "vùng xám" trong thời gian qua. Đối với AI, luật tiếp cận theo hướng quản lý rủi ro, phân loại hệ thống AI thành các mức độ khác nhau để có biện pháp kiểm soát phù hợp.
Theo khoản 1 Điều 43, hệ thống AI rủi ro cao được định nghĩa có khả năng gây rủi ro lớn, tổn hại nghiêm trọng đến sức khỏe con người, quyền con người... Trong khi đó, khoản 2 Điều 43 quy định hệ thống AI tác động lớn là hệ thống được sử dụng đa mục đích, có lượng người dùng lớn, số lượng tham số lớn, khối lượng dữ liệu lớn.
Quy định dấu hiện nhận diện AI được cụ thể hóa. Theo khoản 1 Điều 44, hệ thống phải thông báo cho người dùng về việc đang tương tác với AI, trừ trường hợp người dùng hiển nhiên biết việc đang tương tác.
"Sản phẩm công nghệ số thuộc Danh mục sản phẩm công nghệ số tạo ra bởi trí tuệ nhân tạo phải có dấu hiệu nhận dạng để người sử dụng hoặc máy nhận biết", khoản 2 Điều 44 quy định về nhận diện nội dung tạo bởi AI.
 |
|
Biểu tượng của Gemini 3. Ảnh: Bloomberg. |
Đây cũng là lần đầu tiên tài sản số được luật hóa chính thức tại Việt Nam, mở ra cơ hội quản lý và khai thác nguồn tài nguyên này.
Theo đó, khoản 2 Điều 47 phân loại tài sản số thành 3 nhóm chính. Đầu tiên gồm tài sản ảo, chỉ các tài sản có thể dùng cho mục đích trao đổi hoặc đầu tư. Tài sản ảo không bao gồm chứng khoán, các dạng số của tiền pháp định và tài sản tài chính khác.
Tiếp theo, tài sản mã hóa là tài sản sử dụng công nghệ mã hóa (hoặc công nghệ số có chức năng tương tự) để xác thực tài sản trong quá trình tạo lập, phát hành, lưu trữ, chuyển giao.
Chứng khoán, các dạng số của tiền pháp định và tài sản tài chính khác cũng không thuộc nhóm tài sản mã hóa. Những tài sản số còn lại được xếp vào nhóm tài sản số khác.
Cơ chế thu hút nhân tài
Chương II của Luật Công nghiệp công nghệ số liệt kê nhiều chính sách ưu đãi. Trong khi nhiều luật trước đây tập thường tập trung ưu đãi về chính sách, thuế cho doanh nghiệp, luật mới còn hướng đến nguồn nhân sự chất lượng cao.
"Nhân tài công nghệ số là nhân lực công nghiệp công nghệ số chất lượng cao, đáp ứng tiêu chí nhân tài trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo quy định của Pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo", khoản 1 Điều 20 quy định.
Theo khoản 2 Điều 20, nhân tài công nghệ số được hưởng các ưu đãi về nhân lực công nghiệp công nghệ số chất lượng cao, được hưởng cơ chế đặc biệt về lương, thưởng, được hỗ trợ môi trường làm việc, không gian sống, được hỗ trợ tham gia hoạt động hợp tác quốc tế, hỗ trợ tài chính và cơ sở vật chất, được tôn vinh, khen thưởng...
Căn cứ khoản 3 Điều 49 bổ sung vào Luật Thuế thu nhập cá nhân, nhân lực công nghiệp công nghệ số chất lượng cao được miễn thuế thu nhập cá nhân trong 5 năm kể từ ngày ký hợp đồng đầu tiên với cơ quan, tổ chức, cá nhân Việt Nam tham gia vào các dự án xoay quanh công nghệ số trọng điểm, chip bán dẫn, AI, cùng một số hoạt động khác.
Không chỉ ưu đãi thuế, luật còn mở rộng cơ chế thị thực, cư trú nhằm thu hút nhân tài. Khoản 2 Điều 19 quy định nhân lực chất lượng cao là người nước ngoài được cấp thẻ tạm trú trong 5 năm và có thể gia hạn.
 |
|
Hệ thống AI trên thiết bị Apple. Ảnh: Bloomberg. |
Vợ/chồng, con dưới 18 tuổi của nhân lực chất lượng cao cũng được cấp thẻ tạm trú thời hạn tương ứng. Họ được chính quyền địa phương và cơ quan chức năng tạo điều kiện, hỗ trợ thủ tục khi tìm kiếm việc làm và tuyển sinh, học tập tại các cơ sở Giáo dục ở Việt Nam.
Về hoạt động đầu tư của doanh nghiệp, luật quy định hoạt động nghiên cứu và phát triển sản phẩm, dịch vụ công nghệ số được hưởng ưu đãi cao nhất theo quy định pháp luật về khoa học và công nghệ. Theo khoản 4 Điều 16, các khoản chi và tài trợ của doanh nghiệp cho nghiên cứu và phát triển sẽ được tính vào các khoản được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế.
Về hạ tầng, khoản 1 Điều 21 quy định hoạt động đầu tư xây dựng hạ tầng công nghiệp công nghệ số được xác định là ngành nghề đặc biệt ưu đãi đầu tư, được hưởng ưu đãi, hỗ trợ theo quy định của pháp luật về đầu tư, thuế, đất đai và pháp luật khác có liên quan.
Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cũng được quy định tại Điều 8 và khoản 3 Điều 4. Cụ thể, Nhà nước cho phép thử nghiệm có kiểm soát với sản phẩm, dịch vụ ứng dụng công nghệ số trong các ngành, lĩnh vực, bao gồm có cơ chế loại trừ trách nhiệm với cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân trong thử nghiệm.
"Tổ chức, doanh nghiệp được triển khai thử nghiệm có kiểm soát đối với sản phẩm, dịch vụ ứng dụng công nghệ số theo quy định của pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo và pháp luật về công nghiệp công nghệ số", Điều 8 của luật nêu rõ.
Để đảm bảo tính thực thi và hỗ trợ doanh nghiệp kịp thời, một số điều khoản về ưu đãi đầu tư và tài chính đã có hiệu lực từ ngày 1/7/2025.
