Thị trường sữa bột vừa trải qua một tháng đầy biến động với hàng loạt thông báo thu hồi sản phẩm. Đằng sau các quyết định "mang tính phòng ngừa" là dấu hỏi lớn về khâu nguyên liệu, mắt xích lâu nay hiếm khi bị đặt nghi vấn.
 |
|
Thị trường sữa công thức liên tục chứng kiến các vụ thu hồi. Ảnh: South China Morning Post. |
Nguồn cơn sự việc
Theo Euronews, làn sóng thu hồi sữa công thức dành cho trẻ sơ sinh tại châu Âu bắt nguồn từ những lo ngại đầu tiên về cereulide, độc tố nguy hiểm do vi khuẩn Bacillus cereus sinh ra, được phát hiện trong một số sản phẩm sữa.
Trong quá trình kiểm tra nội bộ và đánh giá an toàn nguyên liệu vào đầu tháng 12/2025, Nestlé phát hiện nguy cơ nhiễm cereulide tại các sản phẩm sữa công thức được sản xuất ở nhà máy Nunspeet (Hà Lan), liên quan đến một thành phần sử dụng trong công thức.
Cereulide là độc tố do vi khuẩn Bacillus cereus sinh ra, có đặc tính bền nhiệt, không bị phá hủy trong quá trình đun sôi, pha chế hay tiệt trùng, đồng nghĩa với việc không thể xử lý an toàn nếu đã xâm nhập vào sản phẩm.
Phát hiện này ngay lập tức được báo cáo tới các cơ quan quản lý thực phẩm và y tế tại châu Âu, đồng thời kích hoạt quy trình đánh giá rủi ro trên diện rộng. Trên cơ sở thận trọng, Nestlé bắt đầu thu hồi tự nguyện các lô sữa công thức có sử dụng nguyên liệu liên quan, trong khi nhà chức trách tại nhiều quốc gia tiến hành rà soát nguồn cung, truy xuất lô hàng và mở rộng giám sát đối với các sản phẩm đang lưu hành.
 |
|
ARA được bổ sung vào sữa bột nhằm mô phỏng thành phần axit béo tự nhiên có trong sữa mẹ. Ảnh: Freepik. |
Sự việc càng bị đẩy lên cao trào khi hai trường hợp trẻ sơ sinh tử vong được ghi nhận trong giai đoạn các lô sản phẩm liên quan đang được rà soát và rút khỏi thị trường, và đều được cho là có sử dụng sữa công thức của Nestlé nằm trong danh sách cảnh báo. Một bé hai tuần tuổi tử vong ngày 8/1 tại Bordeaux sau khi uống sữa thuộc các lô đã bị rút khỏi thị trường; trường hợp còn lại là trẻ 27 ngày tuổi, qua đời ngày 23/12 tại Angers.
Dù chưa có bằng chứng khoa học xác lập mối liên hệ nhân quả trực tiếp, Bộ trưởng Y tế Pháp Stéphanie Rist cho biết các cơ quan chức năng đã nâng mức giám sát an toàn thực phẩm để theo dõi sát tình hình.
Trường hợp tương tự cũng xuất hiện tại Bỉ. Tháng 1/2026, một trẻ sơ sinh tại vùng Flanders mắc bệnh. Theo ông Joris Moonens, người phát ngôn Cơ quan Chăm sóc Y tế vùng Flanders, trẻ có biểu hiện nôn ói và tiêu chảy dữ dội, nhưng đã hồi phục sau khoảng 10 ngày điều trị. Kết quả xét nghiệm phân xác nhận cereulide là nguyên nhân trực tiếp và lô sữa liên quan lập tức bị thu hồi trên toàn quốc.
Chính từ những ca nghi nhiễm và kết quả xét nghiệm ban đầu này, các cơ quan quản lý an toàn thực phẩm châu Âu đã mở rộng điều tra sang toàn bộ chuỗi cung ứng, dẫn tới hàng loạt đợt thu hồi sữa công thức của nhiều hãng lớn trong những tuần tiếp theo.
Làn sóng thu hồi
Qua điều tra, nhà chức trách lần ra nguồn cơn sâu hơn nằm ở khâu nguyên liệu. Kết quả cho thấy sự cố có liên quan đến dầu ARA (arachidonic acid), thành phần quan trọng trong sữa công thức cao cấp, được cho là cung cấp bởi một nhà sản xuất tại Trung Quốc.
Từ cuối tháng 12/2025, Bộ Nông nghiệp Pháp yêu cầu tất cả nhà sản xuất sữa công thức trên toàn cầu sử dụng dầu ARA từ nhà cung cấp này phải tự đánh giá rủi ro để đảm bảo an toàn cho sản phẩm. Điều này mở ra một làn sóng thu hồi trong ngành sữa công thức.
Đến đầu tháng 1/2026, Nestlé mở rộng phạm vi thu hồi sang 60 quốc gia, trở thành một trong những đợt thu hồi “lớn nhất lịch sử tập đoàn”, ảnh hưởng đến nhiều thương hiệu như SMA, Beba, Guigoz và Alfamino.
Ngoài ra, Tập đoàn sữa Lactalis thông báo đánh giá rủi ro và quyết định thu hồi một số lô sữa Picot được phân phối tại 18 quốc gia, với các sản phẩm đã bán ra từ tháng 1/2025 và hạn sử dụng kéo dài đến tháng 3/2027.
Theo người phát ngôn Lactalis, các quốc gia chịu ảnh hưởng ngoài Pháp bao gồm Australia, Chile, Trung Quốc, Colombia, Congo-Brazzaville, Ecuador, Tây Ban Nha, Madagascar, Mexico, Uzbekistan, Peru, Gruzia, Hy Lạp, Kuwait, Cộng hòa Czech và Đài Loan.
 |
|
Một vài lô sữa Aptamil bị thu hồi vì nghi ngờ nhiễm khuẩn. |
Danone, tập đoàn sở hữu thương hiệu sữa công thức Aptamil cho trẻ có trụ sở tại Pháp, cũng xác nhận thu hồi có chọn lọc các lô sữa Aptamil và các nhãn liên quan tại châu Âu, Anh và châu Á do nguy cơ nhiễm cereulide. Bộ Nông nghiệp Pháp xác nhận trên tờ Le Monde rằng tương tự với Nestlé, đợt thu hồi của Lactalis, Danone đều xuất phát từ cùng một nhà cung cấp tại Trung Quốc.
Ngoài ra, hai doanh nghiệp khác là Vitagermine và Hochdorf Swiss Nutrition cũng đã tiến hành thu hồi sữa công thức tại Pháp và Thụy Sĩ.
Mới đây, Vitagermine, đơn vị sở hữu thương hiệu BabyBio, đã thông báo thu hồi ba lô sữa công thức dành cho trẻ sơ sinh như một biện pháp phòng ngừa, sau khi có kết quả kiểm tra liên quan đến các sản phẩm này.
Trên cơ sở động thái từ nhà sản xuất, theo Khmer Times, nhà chức trách Campuchia ngày 28/1 đã tạm dừng lưu hành đúng ba lô sữa nêu trên, đồng thời yêu cầu các điểm kinh doanh ngừng bán và gỡ sản phẩm khỏi kệ.
Tại Việt Nam, Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) cũng phát đi cảnh báo khẩn, khuyến cáo ngừng sử dụng 5 lô sữa công thức cho trẻ nhỏ do nghi nhiễm độc tố cereulide, có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe. Trong đó có ba lô sữa Babybio Optima trùng với danh sách thu hồi quốc tế. Ngoài ra, tại Việt Nam, hai lô sữa Alula do Sanulac Nutritionals Australia Pty Ltd sản xuất cũng được bổ sung vào diện cảnh báo.
Yêu cầu quy trình nghiêm ngặt
Mạng lưới Hành động Thực phẩm Trẻ em Quốc tế (IBFAN) cho rằng sự cố lần này phơi bày những lỗ hổng mang tính hệ thống trong giám sát an toàn sữa công thức trên phạm vi toàn cầu.
Theo IBFAN, sữa công thức dạng bột không phải là sản phẩm vô trùng, do đó cần được kiểm soát chặt chẽ ngay từ khâu sản xuất, xét nghiệm nguyên liệu, cảnh báo sớm đến người tiêu dùng và hỗ trợ kịp thời cho các gia đình có trẻ nhỏ khi rủi ro phát sinh.
Trước diễn biến này, IBFAN kêu gọi khẩn trương cập nhật các hướng dẫn quốc tế về vệ sinh và an toàn đối với sữa công thức dạng bột, trong đó có Bộ Quy tắc Thực hành Vệ sinh Codex ban hành năm 2009 và Hướng dẫn của WHO năm 2007. Theo tổ chức này, các tài liệu hiện hành chưa phản ánh đầy đủ nguy cơ từ những vi khuẩn như Bacillus cereus - tác nhân có thể sinh ra độc tố cereulide và khó bị loại bỏ bằng các biện pháp xử lý thông thường.
 |
|
Theo IBFAN, việc sản xuất sữa cần được giám sát chặt chẽ. Ảnh: Nestlé. |
IBFAN đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải siết chặt hoạt động tiếp thị sữa công thức trên nền tảng số, tránh những thông điệp lý tưởng hóa sản phẩm hoặc gợi cảm giác an toàn tuyệt đối, có thể khiến phụ huynh hiểu sai về rủi ro và làm gia tăng sự phụ thuộc vào sữa công thức.
Cục An toàn thực phẩm cũng đề nghị Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) phối hợp với các sàn thương mại điện tử yêu cầu ngừng kinh doanh, gỡ bỏ thông tin và xử lý các gian hàng vi phạm nếu các sản phẩm trên đang lưu hành tại Việt Nam.
Đồng thời, Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) được đề nghị gỡ bỏ các nội dung quảng cáo, bán hàng vi phạm trên mạng xã hội, đặc biệt là TikTok, và xử lý theo quy định Pháp luật.
Đơn vị này cũng khuyến cáo phụ huynh và người chăm sóc trẻ cần kiểm tra kỹ tên sản phẩm, số lô, hạn sử dụng. Nếu phát hiện trùng khớp với danh sách cảnh báo, cần ngừng ngay việc sử dụng và theo dõi sát sức khỏe của trẻ; đưa trẻ đi khám ngay khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như nôn ói, mệt lả, đau bụng hoặc tiêu chảy.
