Khác biệt giữa lây nhiễm virus Nipah và Covid-19

Các nhà nghiên cứu ở Bangladesh sử dụng lưới để bắt dơi và thu thập mẫu nhằm tìm kiếm virus Nipah trong tự nhiên. Ảnh: Reuters.

Ngay sau khi Ấn Độ ghi nhận các ca nhiễm virus Nipah tại bang West Bengal, nhiều quốc gia châu Á đã nhanh chóng tái kích hoạt các biện pháp sàng lọc y tế tại sân bay quốc tế nhằm ngăn nguy cơ dịch bệnh lan ra ngoài biên giới. Những biện pháp này từng được áp dụng trong đại dịch Covid-19, song cách triển khai và mục tiêu lại có nhiều điểm khác biệt.

Thái Lan sàng lọc tại sân bay

Tại Thái Lan, các biện pháp sàng lọc được tái triển khai tại sân bay quốc tế lớn như Suvarnabhumi, Don Mueang và Phuket. Hành khách được đo thân nhiệt, khai báo y tế khi nhập cảnh. Các hãng hàng không cũng thực hiện kiểm tra sơ bộ trước khi lên máy bay.

Nepal tăng cường kiểm tra y tế tại sân bay quốc tế Tribhuvan (Kathmandu) và các cửa khẩu trọng điểm giáp Ấn Độ. Nhân viên y tế đánh giá hành khách có dấu hiệu sốt hay triệu chứng nghi ngờ, đồng thời kết nối với hệ thống theo dõi y tế nếu cần.

Các chuyên gia nhấn mạnh sàng lọc tại sân bay không phải là xét nghiệm chẩn đoán. Đây là biện pháp phân loại nguy cơ và cảnh báo sớm nhằm phát hiện người có triệu chứng

Sàng lọc virus Nipah tại sân bay Thái Lan. Ảnh: Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh Thái Lan.

Tại sân bay, hành khách sẽ được đo thân nhiệt bằng thiết bị hồng ngoại. Sốt, thường từ 38 độ C trở lên, được xem là dấu hiệu cảnh báo ban đầu. Bên cạnh đó, hành khách phải khai báo y tế, cung cấp thông tin về lịch trình di chuyển gần đây, khả năng tiếp xúc với người bệnh, động vật hoặc thực phẩm có nguy cơ, cũng như các triệu chứng như sốt, đau đầu, đau họng, ho, lú lẫn, buồn ngủ bất thường.

Nhân viên y tế được đào tạo sẽ quan sát trực tiếp để phát hiện các biểu hiện như mệt mỏi rõ rệt, khó thở, dấu hiệu thần kinh. Những trường hợp bị nghi ngờ sẽ được đưa sang khu vực cách ly tạm thời, chuyển đến cơ sở y tế và làm xét nghiệm xác nhận như RT-PCR nếu có chỉ định.

Khác biệt lớn nhất giữa virus Covid-19 và virus Nipah nằm ở đặc tính lây truyền, vì vậy việc sàn lọc hai căn bệnh này cũng tương đối khác nhau. Covid-19 lây rất nhanh qua không khí, khiến việc xét nghiệm diện rộng, kể cả với người không triệu chứng, trở nên cần thiết.

Việc sàng lọc virus Nipah tập trung vào người có triệu chứng. Ảnh: Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh Thái Lan.

Trong khi đó, virus Nipah chủ yếu lây qua tiếp xúc trực tiếp với dịch cơ thể hoặc nguồn nhiễm, không dễ lan truyền qua không khí, nên việc sàng lọc tập trung vào người có triệu chứng và yếu tố dịch tễ.

Về công cụ, Covid-19 từng sử dụng phổ biến test nhanh và PCR ngay tại sân bay. Với Nipah, các xét nghiệm nhanh tại chỗ hầu như chưa khả dụng, việc chẩn đoán cần đến phòng thí nghiệm chuyên sâu. Việc cách ly và kiểm soát cũng mang tính chọn lọc hơn. Thay vì phong tỏa diện rộng như thời Covid-19, các biện pháp với Nipah chủ yếu áp dụng cho người có triệu chứng hoặc nguy cơ phơi nhiễm rõ ràng.

"Virus Nipah không phải là mối đe dọa mới tại Ấn Độ"

Trao đổi với hãng tin ANI, bác sĩ Narendra Kumar Arora, Hội đồng Cố vấn kỹ thuật quốc gia (NTAGI) cho biết virus Nipah không phải là mối đe dọa mới tại Ấn Độ.

Trong nhiều năm qua, các ổ dịch nhỏ đã xuất hiện lặp đi lặp lại tại Kerala và West Bengal, đến mức hai bang này có thể được xem là khu vực lưu hành của virus. Ông cũng lưu ý Bangladesh là một trong những quốc gia thường xuyên ghi nhận các ca nhiễm Nipah.

Với ổ dịch đang diễn ra ở West Bengal, ông cho biết hiện giới chức y tế đang mở rộng điều tra dịch tễ, theo dõi khoảng 100-200 người có khả năng đã phơi nhiễm với virus.

Mô tả mức độ nguy hiểm của Nipah, bác sĩ Arora nhấn mạnh đây là bệnh lây từ động vật sang người với tỷ lệ tử vong rất cao, dao động từ 40% đến 75% tùy từng đợt bùng phát và năng lực ứng phó của hệ thống y tế. Người nhiễm thường diễn tiến nhanh theo hai kịch bản nặng là xuất hiện tổn thương thần kinh nghiêm trọng như viêm não hoặc rơi vào suy hô hấp cấp.

Theo vị chuyên gia, đến nay thế giới vẫn chưa có vaccine phòng ngừa Nipah. Một trong số ít biện pháp can thiệp hiện có là sử dụng kháng thể đơn dòng, và hiệu quả chỉ đạt được khi được dùng càng sớm càng tốt ngay sau khi bệnh nhân được chẩn đoán. Tuy nhiên, nguồn cung loại thuốc này trên toàn cầu đang rất hạn chế.

Bác sĩ Arora cho biết Ấn Độ đang coi việc bảo đảm kháng thể đơn dòng là ưu tiên cấp thiết, với mục tiêu chủ động nguồn cung trong nước. Ông bày tỏ kỳ vọng trong thời gian tới, quốc gia này sẽ có đủ lượng thuốc cần thiết để ứng phó khi dịch xảy ra.