Khoảng cách này không chỉ phản ánh sự khác nhau về cơ chế giao dịch, mà còn cho thấy những áp lực tiềm ẩn trong cung – cầu ngoại hối. Bài viết có sự tham vấn chuyên môn từ Nguyễn Mạnh Cường, người điều hành hệ thống theo dõi dữ liệu tỷ giá tại Tygiachoden.com, nhằm làm rõ các yếu tố tác động chính.
Cơ chế vận hành và tính thanh khoản khác biệt
Theo phân tích từ giới chuyên môn, nguyên nhân cốt lõi đầu tiên đến từ sự khác nhau trong cách vận hành giữa ngân hàng và thị trường tự do.
Ngân hàng thương mại hoạt động trong khuôn khổ quản lý của Ngân hàng Nhà nước, áp dụng biên độ tỷ giá được điều tiết và yêu cầu khách hàng chứng minh mục đích sử dụng ngoại tệ. Quy trình này giúp thị trường chính thức ổn định, nhưng đồng thời hạn chế khả năng đáp ứng nhu cầu phát sinh tức thời.
Trong khi đó, thị trường chợ đen vận hành thuần túy theo quy luật cung – cầu. Giao dịch diễn ra nhanh chóng, không cần nhiều thủ tục giấy tờ, đáp ứng được các nhu cầu linh hoạt của người dân và doanh nghiệp nhỏ lẻ. Chính yếu tố “tiện lợi” này khiến giá USD trên thị trường tự do thường cao hơn để bù đắp rủi ro và chi phí vận hành.
Áp lực từ các yếu tố kinh tế vĩ mô
Bên cạnh cơ chế vận hành, tỷ giá chợ đen còn chịu tác động mạnh từ các yếu tố kinh tế vĩ mô trong và ngoài nước.
Trên thị trường quốc tế, biến động của chỉ số USD Index (DXY) và các quyết định lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) có ảnh hưởng trực tiếp đến dòng vốn toàn cầu. Khi USD mạnh lên, tâm lý nắm giữ ngoại tệ trong nước cũng gia tăng.
Theo nhận định của anh Nguyễn Mạnh Cường, khi thị trường kỳ vọng USD sẽ tiếp tục tăng giá, nhiều người có Xu hướng tích trữ hoặc trì hoãn bán ra, khiến nguồn cung ngắn hạn trên thị trường tự do bị thu hẹp. Điều này đẩy giá chợ đen lên cao hơn mức niêm yết của ngân hàng, vốn được điều tiết để đảm bảo ổn định vĩ mô.
Sự khác biệt về đối tượng và quy mô giao dịch
Một yếu tố quan trọng khác nằm ở đối tượng và quy mô giao dịch giữa hai thị trường.
Dữ liệu cho thấy giao dịch tại chợ đen rất đa dạng, từ các khoản nhỏ lẻ cho đến những giao dịch có quy mô lớn. Giá USD trên thị trường tự do vì thế mang tính linh hoạt cao, có thể thay đổi tùy theo khối lượng mua bán.
Ngoài ra, thị trường chợ đen còn phân loại USD theo seri tiền mới và cũ, tình trạng vật lý của tờ tiền, từ đó hình thành nhiều mức giá khác nhau. Trong khi đó, hệ thống ngân hàng thường không áp dụng sự phân loại khắt khe như vậy, dẫn đến mặt bằng giá mang tính đồng nhất hơn.
Chính sự linh hoạt này khiến giá chợ đen phản ánh sát hơn cung – cầu tại từng thời điểm, nhưng cũng tạo ra khoảng cách rõ rệt so với tỷ giá ngân hàng.
Những rủi ro cần lưu tâm khi theo dõi tỷ giá chợ đen
Dù cung cấp góc nhìn nhanh về nhu cầu thị trường, tỷ giá chợ đen vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Theo cảnh báo từ giới chuyên môn, các đợt “sốt giá” ngắn hạn đôi khi chỉ xuất phát từ tâm lý đám đông, không phản ánh đúng xu hướng dài hạn của thị trường ngoại hối.
Ngoài yếu tố tâm lý, rủi ro pháp lý cũng là vấn đề cần được nhấn mạnh. Việc giao dịch ngoại tệ tại các điểm không được cấp phép có thể tiềm ẩn rủi ro về Pháp luật và an toàn tài chính, đặc biệt với các giao dịch có giá trị lớn.
Các chuyên gia khuyến nghị người theo dõi tỷ giá nên tiếp cận thông tin đa nguồn, so sánh giữa ngân hàng và thị trường tự do để có cái nhìn khách quan, tránh bị “neo tâm lý” vào một mức giá duy nhất trong những giai đoạn biến động mạnh.
